Breaking News

Chỉ số hoàn màu CRI

Dùng đèn gì để sản phẩm trưng bày nhìn bắt mắt hơn? Tại sao khi xem bóng đá, quần vợt, bóng chuyền,… ở các sân khác nhau thì độ đẹp, độ chân thật hình ảnh mà mắt quan sát thấy sẽ khác nhau? Đây là những thắc mắc thường gặp của một số chủ kho, xưởng, chủ sân thể thao. Những người còn xa lạ, hoặc chưa nắm rõ khái niệm chỉ số hoàn màu của nguồn sáng đèn.

(chỉ số hoàn màu còn được gọi là chỉ số hoàn màu CRI, hay chỉ số Ra, hay gọi tắt là CRI)

Chọn CRI phù hợp với mỗi mục đích chiếu sáng là điều rất quan trọng, chẳng hạn.

Với các xưởng trưng bày xe hơi, cần chọn đèn có CRI cao để thu hút người xem. Trong khi với các kho lưu trữ hàng hóa thì nên chọn đèn có CRI thấp hơn. Vì đèn có CRI thấp thì hiệu suất phát sáng cao, giúp tiết kiệm điện năng.

Vậy chỉ số hoàn màu là gì? Chỉ số này được xây dựng dựa trên nguồn sáng tham chiếu nào?… Là những nội dung mà Lê Sơn sẽ giới thiệu trong bài viết này để các bạn tham khảo.

1. Chỉ số hoàn màu là gì?

Chỉ số hoàn màu CRI (Colour Rendering Index) phản ánh khả năng của nguồn ánh sáng nhân tạo để tái tạo hoặc thể hiện trung thực màu sắc của các vật thể, CRI càng cao thì càng tốt.

Để hiểu rõ hơn về chỉ số hoàn màu, bạn hãy xem xét các trường hợp sau.

Trường hợp 1: chiếu sáng 3 vật thể màu đỏ, xanh da trời, xanh lá.

Các vật thể chỉ được nhìn thấy đúng màu sắc của nó khi ánh sáng tới có ít nhất 3 màu đỏ, xanh da trời, xanh lá trong quang phổ của nó như ở Hình 1.

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 1: chiếu sáng ba vật thể màu đỏ, xanh da trời, xanh lá

Khác với ánh sáng trắng tự nhiên có đủ các thành phần màu sắc trong quang phổ. Các nguồn ánh sáng trắng nhân tạo có thể được tạo ra bằng các cách như Hình 2:

  • Kết hợp 3 màu đỏ, xanh da trời, xanh lá.
  • Kết hợp 2 màu: vàng, xanh lá.

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 2: kết hợp các nguồn sáng đơn sắc để tạo ra ánh sáng trắng

Trường hợp 2: chiếu sáng tấm vải màu đỏ với hai nguồn ánh sáng trắng

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 3: chiếu sáng tấm vải màu đỏ bằng nguồn ánh sáng trắng nhân tạo

  • Dùng nguồn ánh sáng trắng kết hợp từ 3 màu: mắt sẽ quan sát thấy tấm vải có màu đỏ. Vì thành phần của nguồn sáng trắng có màu đỏ. (Hình 3a)
  • Dùng nguồn ánh sáng trắng kết hợp từ 2 màu: mắt sẽ quan sát thấy tấm vải có màu tối. Vì thành phần của nguồn sáng trắng không có màu đỏ. (Hình 3b, 3c)

Trường hợp 3: chiếu sáng quả bóng với hai nguồn ánh sáng trắng

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 4: chiếu sáng quả bóng bằng nguồn ánh sáng trắng kết hợp từ 3 màu

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 5: chiếu sáng quả bóng bằng nguồn ánh sáng trắng kết hợp từ 2 màu

Dùng nguồn ánh sáng trắng kết hợp từ 3 màu:

Quả bóng có 6 màu, trong đó có 3 màu không có trong thành phần của nguồn sáng trắng. Hình ảnh mắt quan sát thấy chỉ gần giống với màu sắc thật của quả bóng như Hình 4b.

Dùng nguồn ánh sáng trắng kết hợp từ 2 màu:

Mắt sẽ quan sát thấy quả bóng gồm màu vàng, xanh da trời và 4 màu còn lại là tối như Hình 5b. (CRI thấp).

2. Chỉ số hoàn màu được xác định dựa trên nguồn sáng chuẩn nào?

a. Màu sắc thật, thực sự không tồn tại

Mọi người có xu hướng đánh giá màu sắc theo những gì người ta coi là ánh sáng tự nhiên. Hoặc thường mặc định nhầm ánh sáng ban ngày là nguồn ánh sáng chuẩn.

Thực tế thì màu sắc nhìn thấy dưới ánh sáng ban ngày vào một ngày trời nắng (Hình 6b). Có thể khác nhiều so với màu sắc nhìn thấy dưới ánh sáng ban ngày khi trời u ám (Hình 6c).

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 6: quan sát vật thể dưới ánh sáng ban ngày

b. Đánh giá chỉ số hoàn màu dựa trên chuẩn chung

Để giải quyết vấn đề trên, Ủy ban Quốc tế về chiếu sáng – CIE đã đưa ra chuẩn chung về chỉ số hoàn màu, dựa trên sự xuất hiện của nguồn sáng tham chiếu gồm 8 màu được tiêu chuẩn hóa như Hình 7.

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 7: CIE đưa ra nguồn sáng chuẩn dựa trên 8 màu

Như vậy:

Chỉ số hoàn màu của một nguồn sáng là chỉ số đại diện cho sự thay đổi màu trung bình của 8 màu đã được tiêu chuẩn hóa.

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 8: nguồn sáng có (Ra = 100) và không có (Ra = 0) 8 màu được tiêu chuẩn hóa

  • Nếu nguồn sáng có đủ 8 màu được tiêu chuẩn hóa thì Ra bằng 100. (Ví dụ nguồn ánh sáng trắng có phổ liên tục).
  • Nếu nguồn sáng không có màu nào trong 8 màu được tiêu chuẩn hóa thì chỉ số Ra = 0.

Sau đây là bảng khuyến nghị chọn chỉ số hoàn màu  cho các lĩnh vực áp dụng:

Chỉ số màu Ra

Lĩnh vực áp dụng

Ra ≥ 90

Sử dụng ở những nơi đòi hỏi sự thể hiện màu quan trọng hàng đầu

80 ≤ Ra < 90

Sử dụng ở những nơi cần thiết phản ánh màu sắc chính xác

60 ≤ Ra < 80

Sử dụng những nơi thể hiện màu vừa phải

40 ≤ Ra < 60

Sử dụng những nơi không cần yêu cầu về sự diễn sắc

20 ≤ Ra < 40

Các màu sắc của vật được chiếu sáng hoàn toàn bị biến đổi

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Hình 9: chiếu sáng vật thể bằng các nguồn sáng có chỉ số hoàn màu CRI khác nhau

c. Áp dụng chọn chỉ số hoàn màu của đèn led

Như đầu bài viết đã đề cập, một bộ đèn có chỉ số hoàn màu cao thì hiệu suất phát sáng lại không cao và ngược lại. Do đó, khi lựa chọn đèn nên lưu ý tiêu chí nào được ưu tiên hàng đầu để lựa chọn nguồn sáng cho thích hợp.

|| Bạn hãy đọc thêm bài: Lý do chỉ số hoàn màu của đèn led càng cao thì hiệu suất phát sáng càng giảm

|| Bạn hãy đọc thêm bài: Ý nghĩa kỹ thuật của các thông số đèn led

Người viết: Lê Sơn

Tìm hiểu thêm

hệ số sử dụng của đèn led

Cách xác định và ứng dụng hệ số sử dụng của đèn led

Hệ số sử dụng của đèn led có phải là giá trị cố định hay …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *