Breaking News

7 chỉ số cần đo kiểm để đánh giá hệ thống chiếu sáng sân vận động

Để đánh giá hệ thống chiếu sáng sân vận động thì cần kiểm tra những chỉ số nào? Cách thức đo kiểm, giá trị cần có của mỗi chỉ số là bao nhiêu, để dựa vào đó bạn biết được hệ thống chiếu sáng của sân là tốt?

Khi trang bị hệ thống đèn chiếu sáng sân vận động, từ các khâu ban đầu như thiết kế vị trí đặt cột, vị trí treo đèn, lựa chọn đèn và mô phỏng chiếu sáng, . . . cho đến khi lắp đặt hoàn thành các bộ đèn. Một điều chắc chắn là chất lượng thực tế của hệ thống chiếu sáng sẽ không luôn luôn “khớp” với kết quả mô phỏng.

Có rất nhiều lý do dẫn đến sai lệch giữa chất lượng thực tế và kết quả mô phỏng, ví dụ như đội thi công lắp đặt đèn lệch vị trí, góc ngẩng đèn đặt sai . . . Vì vậy, sau khi lắp đặt xong hệ thống đèn chiếu sáng, bạn cần phải thực hiện đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân vận động trước khi đưa vào sử dụng.

Bài viết này, Lê Sơn sẽ giới thiệu cách thức đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân vận động, các chỉ số cần kiểm tra và giá trị cần có của mỗi chỉ số ứng với các Category sân (phân loại sân theo qui mô phục vụ giải đấu) theo hướng dẫn của AFC để các bạn tham khảo.

Cách thức đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân vận động

Theo hướng dẫn của AFC, để kiểm tra kỹ hệ thống chiếu sáng sân vận động. Cần chia bề mặt ngang của sân thành 96 điểm, chia các bề mặt dọc thành 4 mặt 0/90/180/270 độ, mặt phẳng chính đặt camera qui ước là mặt phẳng 270 độ như Hình 1.

đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân bóng đá

Hình 1: hình ảnh 96 điểm trên mặt phẳng ngang và 4 mặt phẳng dọc 0/90/180/270 độ

Tại mỗi điểm, tiến hành đo các chỉ số độ rọi, độ chói, hệ số nhấp nháy, . . . kết hợp đánh giá MAUR, mức độ đồng ánh sáng theo các bề mặt ngang, bề mặt dọc của sân. Dưới đây, Lê Sơn sẽ giới thiệu 7 chỉ số chính và giá trị cần đạt được của mỗi chỉ số theo tiêu chuẩn của AFC.

1. Đo kiểm độ rọi E trên các bề mặt sân bóng đá

Độ rọi E (lux) là mật độ quang thông rơi trên bề mặt được chiếu sáng hay độ sáng trên bề mặt được chiếu sáng. Tùy theo qui mô phục vụ của sân mà yêu cầu độ rọi trung bình trên mỗi bề mặt của sân sẽ có giá trị khác nhau theo Bảng 1.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Eh ave (lux)
(average horizontal illuminance)

ave > 1,800

ave > 1,500

ave > 1,200

Ev ave-0/90/180/270 (lux)
(vertical illuminance on reference planes)

min > 600
ave > 1,000

min > 500
ave > 800

min > 350
ave > 500

Bảng 1: bảng giá trị độ rọi yêu cầu trên các mặt phẳng ngang, mặt phẳng dọc của sân theo mỗi Categogy

Trong đó:

  • Eh ave: là độ rọi trung bình của các điểm trên bề mặt ngang, đo tại độ cao 1m so với bề mặt sân.
  • Ev ave 0/90/180/270: lần lượt là độ rọi trung bình của các điểm trên các bề mặt thẳng đứng 0, 90, 180, 270 độ, đo tại độ cao 1m so với bề mặt sân.

đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân bóng đá

Hình 2: đo kiểm độ rọi Eh cho 96 điểm trên sân

2. Tỷ lệ MAUR (Minimum adjacent uniformity ratio) – Đánh giá độ nhất quán phơi sáng camera của hệ thống chiếu sáng sân vận động

Khi có sự thay đổi nhanh chóng về giá trị độ rọi giữa hai điểm liền kề trong cùng một mặt phẳng bất kỳ (ví dụ mặt phẳng dọc 270 độ), trong các pha bóng diễn ra ở tốc độ cao, người quay phim sẽ không thể điều chỉnh độ phơi sáng của camera kịp theo tốc độ di chuyển của các cầu thủ dẫn đến chất lượng hình ảnh truyền hình kém: hình ảnh bị mờ hoặc quá sáng.

Để đảm bảo chất lượng hình ảnh truyền hình, đồng thời người quay phim không phải điều chỉnh độ phơi sáng của camera khi quay. Cùng với thực tế thì các cầu thủ sẽ luôn di chuyển theo mọi hướng bất kỳ trên sân, nên tỷ lệ MAUR là tỷ lệ gữa độ rọi của 1 điểm với đô rọi của bất kỳ 1 trong 4 điểm lân cận, được dùng để đảm bảo tính nhất quán về độ phơi sáng của máy ảnh.

đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân bóng đá

Hình 3: phương pháp đánh giá tỷ lệ MAUR trong hệ thống chiếu sáng sân vận động

Ví dụ trên Hình 3, tỷ lệ MAUR tại điểm 69 (điểm tham chiếu chính) là tỷ lệ giữa độ rọi của điểm 69 với độ rọi của 1 trong 4 điểm lân cận 57, 70, 81, 68 (điểm tham chiếu phụ). Tỷ lệ này được đánh giá cho cả mặt phẳng ngang và các mặt phẳng dọc, tùy theo qui mô phục vụ của sân mà yêu cầu MAUR sẽ khác nhau theo Bảng 2.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Minimum adjacent uniformity ratio (MAUR)

> 0.60

> 0.60

> 0.50

Bảng 2: bảng giá trị MAUR yêu cầu theo từng Category

3. Đánh giá tính đồng nhất độ rọi U1, U2 của hệ thống chiếu sáng sân vận động

Một yếu tố quan trọng của hệ thống chiếu sáng sân vận động là tính đồng nhất của độ rọi trên toàn bộ sân trong tất cả các mặt phẳng tham chiếu. Tính đồng nhất của độ rọi có thể được định nghĩa là cách ánh sáng phân bố đều trên một mặt phẳng tham chiếu đã cho.

Ý nghĩa của chỉ số U1, U2:

  • U1: xem xét tổng phạm vi chiếu sáng, từ tối thiểu đến tối đa, mà một người hoặc máy ảnh sẽ được tiếp xúc. Giá trị U1 tốt sẽ góp phần vào trải nghiệm hiệu suất hình ảnh tốt.
  • U2: xem xét sự khác biệt giữa một người phơi sáng thích nghi bình thường và mức độ chiếu sáng thấp nhất trên mặt phẳng đã cho. Giá trị U2 sẽ góp phần vào trải nghiệm thoải mái về thị giác.

a. Các chỉ số đánh giá độ đồng đều ngang của độ rọi

  • U1h: là tỷ lệ độ rọi ngang tối thiểu so với độ rọi ngang tối đa trên tất cả 96 điểm tham chiếu.
  • U2h: là tỷ lệ độ rọi ngang tối thiểu so với độ rọi ngang trung bình trên tất cả 96 điểm tham chiếu.

b. Các chỉ số đánh giá độ đồng đều dọc của độ rọi

  • U1v: là tỷ lệ độ rọi dọc tối thiểu so với độ rọi dọc tối đa trên tất cả 96 điểm tham chiếu theo mỗi mặt phẳng (0/90/180/270).
  • U2v: là tỷ lệ độ rọi dọc tối thiểu so với độ rọi dọc trung bình trên tất cả 96 điểm tham chiếu theo mỗi mặt phẳng (0/90/180/270).

Tùy theo qui mô phục vụ của sân mà yêu cầu U1, U2 sẽ khác nhau theo Bảng 3.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Uniformity U1h

> 0.50

> 0.50

> 0.40

Uniformity U2h

> 0.70

> 0.70

> 0.60

Uniformity U1v on 0/90/180/270

> 0.40

> 0.40

> 0.35

Uniformity U2v on 0/90/180/270

> 0.50

> 0.50

> 0.45

Bảng 3: bảng giá trị U1, U2 yêu cầu theo từng Category

4. Đo kiểm hệ số nhấp nháy FF

Trong một số chương trình phát sóng, chúng ta thường có thể thấy một số hệ thống chiếu sáng sân vận động làm cho hình ảnh bị nhấp nháy trong khi quay chậm. Nhấp nháy gây mất tập trung và làm giảm trải nghiệm người xem, vì vậy cần loại bỏ nếu có thể. Có nhiều nguyên nhân gây ra nhấp nháy như tần số điện áp xen kẽ, phương pháp điều chế ánh sáng, . . .

Để đo hệ số FF, cần phải có máy đo chuyên dụng, để đánh giá chính xác chất lượng chiếu sáng sân vận động, cần phải đo chỉ số FF tại 6 vị trí như trên Hình 4. Mỗi vị trí đo ở độ cao 1m so với mặt cỏ và đo ở cả 2 mặt phẳng dọc: 90 độ, 270 độ (tổng cộng cần thu thập 12 chỉ số).

Tùy theo qui mô phục vụ của sân mà yêu cầu về hệ số FF sẽ khác nhau như ở Bảng 4.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Flicker factor (FF)

ave < 10%
max < 15%

ave < 12%
max < 18%

ave < 18%
max < 25%

Bảng 4: bảng hệ số FF yêu cầu theo từng Categogy

đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân bóng đá

Hình 4: các vị trí cần đo hệ số FF khi đánh giá hệ thống chiếu sáng

5. Đo kiểm độ chói GR của hệ thống chiếu sáng sân vận động

Nguyên nhân của chói là do ánh sáng chiếu trực tiếp từ đèn chiếu sáng quá sáng, hoặc đèn không được che chắn đủ, hoặc kích thước nguồn sáng quá lớn. Nó cũng được gây ra bởi ánh sáng chói phản chiếu từ các bề mặt vật chất được chiếu sáng bởi các nguồn khác (trong sân vận động có thể là mặt trời).

Độ chói GR (Glare Rating) có thang đánh giá từ 10 đến 90, giá trị càng thấp thì cáng tốt, yêu cầu chung của GR cho các Categogy như ở Bảng 5.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Glare rating (GR)

< 50

< 50

< 50

Bảng 5: bảng chỉ số GR yêu cầu theo từng Category

Với hệ thống chiếu sáng sân vận động thì phải đo kiểm GR ở tất cả 96 điểm lưới của sân, tại mỗi điểm:

  • Đo ở độ cao 1.75m so với mặt cỏ.
  • Đo sau mỗi 15 độ, bắt đầu từ 0 độ đến 360 độ để đánh giá GR tác động đến một điểm từ mọi hướng.

6. Đo kiểm nhiệt độ màu Tk

Một số trận đấu bóng đá thường bắt đầu vào ban ngày và kết thúc khi trời tối. Với những trận đấu này thì hệ thống chiếu sáng sân vận động sẽ được bật ngay lúc phát sóng truyền hình để tạo ra sự chuyển biến từ từ giữa ánh sáng ban ngày và ánh sáng đèn. Trong giai đoạn quá độ, các kỹ sư truyền hình cần thực hiện vài điều chỉnh nhỏ cho camera để đảm bảo chất lượng truyền hình.

Để cho nguồn sáng chiếu sáng sân vận động có nhiệt độ màu ổn định và ít chuyển biến trong suốt trận đấu, yêu cầu về nhiệt độ màu Tk cho các Categogy sân như ở Bảng 6.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Colour temperature (Tk)

5,000–6,200K

5,000–6,200K

4,200–6,200K

Bảng 6: bảng nhiệt độ màu Tk yêu cầu theo từng Categogy

đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân bóng đá

Hình 5: hình ảnh các khoảng màu sắc tương ứng với khoảng nhiệt độ màu Tk dùng cho chiếu sáng sân vận động

7. Đo kiểm chỉ số màu CRI

Chỉ số màu CRI được biểu thị bẳng thang điểm từ 0 Ra đến 100 Ra, mô tả cách nguồn sáng làm cho màu sắc của vật thể xuất hiện trước mắt người. CRI càng cao, khả năng tái tạo chính xác màu sắc của vật thể mà nó chiếu sáng càng tốt.

Trong chiếu sáng sân vận động, yêu cầu CRI cho các Category sân như ở Bảng 7.

Categogy

Categogy 2

Categogy 3

Categogy 4

Colour rendering index (Ra)

> 80 Ra

> 80 Ra

> 70 Ra

Bảng 7: bảng chỉ số CRI yêu cầu theo từng Categogy

Chỉ số CRI nói chung cung cấp một mức độ đánh giá tốt để đánh giá chất lượng màu sắc của hệ thống chiếu sáng sân vận động. Tuy nhiên, chỉ số CRI chỉ đánh giá giá trị phổ trung bình của 8 màu, để đánh giá chính xác thì cần sử dụng chỉ số CRI mở rộng như Hình 6 (đánh giá giá trị phổ trung bình của 16 màu).

đo kiểm hệ thống chiếu sáng sân bóng đá

Hình 6: dãy màu theo chỉ số màu CRI mở rộng

Phần trên Lê Sơn đã giới thiệu 7 chỉ số chính để đánh giá chất lượng của hệ thống chiếu sáng sân vận động. Bên cạnh 7 chỉ số chính này, bạn cần quan tâm thêm các chỉ số khác như PISM, MF, . . . để có kế hoạch bảo trì, bảo dưỡng và vận hành hệ thống đèn chiếu sáng phù hợp. Các chỉ số phụ này phụ thuộc vào chất lượng, đặc tính của mỗi bộ đèn nên bạn cần trao đổi kỹ với nhà cung cấp trước khi chọn mua sản phẩm.

|| Bạn hãy đọc thêm bài: Giải pháp chiếu sáng sân vận động theo tiêu chuẩn AFC

Người viết: Lê Sơn

Tìm hiểu thêm

đèn chiếu sáng sân thi đấu

Hướng dẫn cách chọn đèn chiếu sáng sân thi đấu trong nhà

Chơi các môn thể thao như bóng rổ, bóng chuyền . . .  ở sân …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *